Duurzaamheid voor bedrijven: wat is het belang en hoe start je?
Duurzaam ondernemen is aan de orde van de dag. Maar wat is het belang? En waar start je?
27 augustus 2025
leestijd: 1 minuut
Dit blog laat zien waarom een top-down benadering alleen onvoldoende is voor duurzame gedragsverandering en hoe een bottom-up aanpak het verschil maakt. Met concrete initiatieven, praktijkvoorbeelden en een duidelijk stappenplan wordt duidelijk hoe medewerkers én management samen kunnen bouwen aan een sterke veiligheidscultuur.
Veiligheidsbewustzijn creëren: Ga voor bottom-up!
Hoe zorg je ervoor dat veiligheid niet alleen een kwestie van regels is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks werk? Veel organisaties vertrouwen nog sterk op een top-down aanpak met protocollen en instructies. Dat biedt structuur, maar leidt vaak niet tot een duurzame verandering in gedrag. De sleutel ligt in een andere benadering: een bottom-up veiligheidsaanpak, waarin medewerkers zelf actief bijdragen aan oplossingen en eigenaarschap ervaren. In dit blog ontdek je hoe deze aanpak werkt, welke stappen nodig zijn en waarom management hierin een cruciale faciliterende rol speelt.
Aan de slag met veiligheidsbewustzijn?
Volg onze veiligheidsbewustzijn training!
- Ervaren adviseurs
- Jouw veiligheidscultuur als uitgangspunt
- Een bottom-up benadering
De beperkingen van een top-down benadering
Top-down beleid is een waardevolle basis: het schept kaders en zorgt voor uniformiteit. Maar de praktijk leert dat dit vaak niet genoeg is om veiligheidsbewustzijn écht te vergroten. Top-down regels zijn meestal generiek geformuleerd, terwijl het dagelijkse werk vol onverwachte situaties zit. Daardoor voelen medewerkers zich soms niet aangesproken of herkennen ze hun praktijk niet in de protocollen.
- Regels sluiten niet altijd aan op de dagelijkse realiteit: bijvoorbeeld een instructie die theoretisch klopt, maar in de hectiek van de bouwplaats niet uitvoerbaar blijkt.
- Er ontstaat afstand tussen beleid en werkvloer: besluiten worden genomen in vergaderruimtes zonder directe input van uitvoerenden, waardoor draagvlak ontbreekt.
- Regels worden nageleefd zolang er toezicht is, maar niet vanuit intrinsieke motivatie: zodra de controle wegvalt, vervalt vaak ook het naleven van de richtlijnen.
Kortom: top-down werkt structurerend en geeft kaders, maar mist de kracht om gedrag blijvend te veranderen, omdat het de intrinsieke betrokkenheid en eigenaarschap van medewerkers onvoldoende aanspreekt.
Bottom-up als motor voor gedragsverandering
Veiligheidsbewustzijn kan haast niet ontstaan zonder een bottom-up aanpak. Wie kent de risico’s immers beter dan de mensen die er dagelijks mee werken? Uitvoerende medewerkers beschikken over de praktijkkennis om risico’s en verbeterpunten te signaleren. Denk aan een monteur die tijdens zijn werkzaamheden ziet dat een bepaalde werkwijze gevaarlijk is, of een verpleegkundige die merkt dat een protocol in de praktijk niet goed uitvoerbaar is. Door deze medewerkers actief te betrekken bij het opstellen van maatregelen, wordt hun kennis benut en ontstaat eigenaarschap. Dat verhoogt niet alleen de effectiviteit van de maatregelen, maar ook de bereidheid om ze na te leven.
Kernpunten van deze aanpak:
- Betrokkenheid van uitvoerende medewerkers is essentieel, omdat zij risico’s en verbeterkansen uit de praktijk direct herkennen.
- Relevante issues worden samen in kaart gebracht via gesprekken, werkoverleggen of klankbordgroepen.
- Management luistert, faciliteert en biedt kaders, zodat ideeën van de werkvloer ook daadwerkelijk kunnen worden omgezet in beleid en acties.
Zo wordt veiligheid niet opgelegd, maar gedragen door de werkvloer en verankerd in het dagelijks handelen.
Mogelijke initiatieven voor een bottom-up benadering
Een bottom-up aanpak hoeft niet één vast pad te zijn. Het gaat eerder om verschillende initiatieven die elkaar versterken. Organisaties kunnen meerdere maatregelen inzetten, afhankelijk van hun situatie en behoefte. Enkele mogelijke initiatieven zijn:
Risico’s, wensen en verwachtingen ophalen
Laat medewerkers actief vertellen welke risico’s zij in hun dagelijkse werk ervaren en welke verbeteringen zij graag zien. Door ook opdrachtgevers, collega’s en zelfs normale burgers mee te nemen, ontstaat een breed gedragen beeld. Dit kan via interviews, enquêtes of werkvloerbezoeken. Het resultaat zijn maatregelen die niet alleen theoretisch kloppen, maar ook praktisch uitvoerbaar zijn en daardoor meer kans hebben om echt opgevolgd te worden.
Richt een veiligheidsklankbordgroep (VKG) op
Een VKG bestaat uit gemotiveerde medewerkers die de rol van veiligheidscoach vervullen. Zij brengen signalen vanaf de werkvloer samen, bespreken deze in een kleine groep en geven dit terug aan het management. Door middel van training leert de veiligheidsklankbordgroep hoe ze collega’s kunnen begeleiden in het bespreekbaar maken van veiligheidsissues. Dit vergroot de betrokkenheid en zorgt dat verbeterpunten sneller worden opgepakt.
Start een instructie- en opleidingsprogramma
Een opleidingsprogramma helpt medewerkers om niet alleen de regels te kennen, maar ook te begrijpen waarom ze belangrijk zijn. De focus ligt op gedrag, bewustwording en herkenbare praktijksituaties in plaats van droge theorie. Door te toetsen in de praktijk, bijvoorbeeld met korte toolboxmeetings of observaties, wordt het effect direct zichtbaar en krijgen medewerkers feedback die aansluit bij hun werk.
Borg resultaten in een VBP/AMS
Om te voorkomen dat gemaakte afspraken verwateren, is het belangrijk resultaten structureel vast te leggen. Dit kan in een Veiligheidsbewustzijnsprogramma (VBP) of ArboManagementSysteem (AMS). Hierin wordt o.a. geregeld hoe overleg plaatsvindt, wie verantwoordelijk is voor opvolging en hoe audits worden uitgevoerd. Het gebruik van herkenbare slogans of kernboodschappen helpt bovendien om de afspraken vervolgens levend te houden op de werkvloer.
Deze losse initiatieven zijn allemaal waardevol op zichzelf, maar versterken elkaar wanneer ze gecombineerd worden. Onderzoek vooral wat voor jouw organisatie geschikt is.
Wat is dan de rol van het management?
Hoewel de focus bij een bottom-up aanpak ligt op de werkvloer, is de rol van het management cruciaal. Zij bepalen niet alles van bovenaf, maar scheppen de voorwaarden waarbinnen medewerkers hun ideeën en oplossingen kunnen aandragen. Dat betekent:
- Voorbeeldgedrag: management laat in de praktijk zien dat veiligheid prioriteit heeft, bijvoorbeeld door zelf de veiligheidsregels zichtbaar na te leven.
- Faciliteren: ruimte geven voor initiatieven, middelen beschikbaar stellen en tijd vrijmaken voor overleg of trainingen.
- Training en coaching: managers leren hoe zij gedragsontwikkeling kunnen stimuleren en hoe zij effectief in gesprek gaan met medewerkers over veiligheid.
- Verbinding maken: door actief aanwezig te zijn op de werkvloer en open vragen te stellen, versterken managers het vertrouwen en de betrokkenheid.
Door deze tips uit te voeren, zorgen managers dat ideeën van de werkvloer serieus worden genomen en ook daadwerkelijk een plek krijgen in het beleid.
Een bottom-up stappenplan
Een bottom-up aanpak vraagt om een gestructureerde uitvoering. Er zijn meerdere wegen die leiden naar veiligheidsbewustzijn. Een voorbeeld van een gestructureerd plan van aanpak bespreken we kort hieronder.
1. Inventarisatie
Voordat er actie wordt ondernomen is het goed om te weten waar je staat. Stel een kernteam samen, bepaal met het team wat de taken zijn en neem de bestaande processen door. Sterke punten en verbeterpunten worden vastgesteld om het plan van aanpak concreet te maken.
2. De start van het managementbetrokkenheid
Het management wordt geïnformeerd over de doelen. Hun rol is positief faciliteren en voorbeeldgedrag tonen, zodat de basis voor verandering wordt gelegd.
3. Veiligheidsklankbordgroep (VKG)
Laat betrokken medewerkers en voormannen een klankbordgroep vormen. Zij krijgen vervolgens uitleg over hun rol en formats om in de teams relevante issues te verzamelen.
4. Vaststellen relevante issues
De VKG gaat in gesprek met collega’s op de werkvloer om risico’s, wensen en verwachtingen te verzamelen en vast te leggen. Dit vormt de kern van de bottom-up benadering.
5. Analyse van de problemen
De ingebrachte issues worden samen met het kernteam geanalyseerd en gegroepeerd. Zo ontstaat er een overzicht van de meest relevante thema’s.
6. Bepalen beheersmaatregelen
De operationele teams en de VKG werken samen om praktische beheersmaatregelen te formuleren. Er wordt beoordeeld welke maatregelen al bestaan en waar aanvullingen nodig zijn. Ook wordt er een implementatieplan opgesteld.
7. Verdere betrokkenheid van het managementteam
De beheersmaatregelen en het implementatieplan worden teruggekoppeld aan het management. Aan hen de taak om vervolgens positief te faciliteren op basis van de uitkomsten.
8. Instructie- en opleidingsprogramma
Op basis van de issues wordt een programma opgezet voor de verschillende functies. Toetsing vindt plaats op gedrag en bewust handelen, zodat de praktijk centraal staat.
9. Borging in AMS/VBP
De vastgestelde maatregelen worden geïntegreerd in een Veiligheidsbewustzijnsprogramma of Arbo managementsysteem. Dit zorgt voor een kapstok die dagelijks houvast biedt.
10. Auditprogramma
Om continu te verbeteren wordt een jaarlijks auditprogramma ingericht. Een team van auditoren ziet toe op voortgang, waardoor veiligheid verankerd blijft in de organisatie.
Zoals gezegd is dit slechts één van de vele manieren die kunnen leiden tot veiligheidsbewustzijn. Wat je aanpak ook wordt, zorg ervoor dat veiligheid een continu thema is binnen de organisatie en niet een jaarlijks terugkerend onderwerp.
Conclusie
Top-down regels en protocollen zijn waardevol en noodzakelijk, maar ze hebben hun beperkingen. Voor echte gedragsverandering is een bottom-up aanpak nodig: medewerkers actief betrekken, risico’s samen in kaart brengen en maatregelen gezamenlijk ontwikkelen.
Het management speelt daarbij een faciliterende rol: luisteren, ruimte bieden en het goede voorbeeld geven. Met borging in een veiligheidsbewustzijnsprogramma of managementsysteem en een auditstructuur wordt veiligheid niet iets tijdelijks, maar een blijvend onderdeel van de organisatiecultuur.
Veiligheid maak je niet vóór de werkvloer, maar mét de werkvloer. En dát is de sleutel tot een hoger niveau van veiligheidsbewustzijn én veilig gedrag.
Meer informatie
Heb je nog vragen naar aanleiding van dit artikel of wil je eens sparren over de veiligheidscultuur binnen jouw organisatie? Neem dan vrijblijvend contact op met ons op. Onze ervaren adviseurs helpen je graag verder!
Grip op compliance? Kom in contact!
Het bijhouden van geldende regels, eisen en verplichtingen hoeft geen hoofdpijndossier te zijn. Met de juiste combinatie van overzicht, inzicht en borging verandert compliance van een verplicht nummer in een strategisch voordeel. Bij CAN Comply staan we naast je, zodat jouw organisatie altijd voorbereid is.
Wil jij ook grip op je compliance? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek en ontdek hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen.
Gerelateerde artikelen
Geef duurzaamheid en MVO een plek in je risicomanagementbeleid!
Thema’s als duurzaamheid en MVO dienen structureel onderdeel uit te maken van je risicomanagementbeleid.
Grip op geldende regels en verplichtingen: hoe jouw organisatie compliant blijft én audits moeiteloos doorstaat
Grip krijgen op geldende regels en verplichtingen en compliance structureel borgen? Met een duidelijke vierstappenaanpak, slimme software en persoonlijke begeleiding zorgen we voor overzicht, inzicht en rust in de organisatie. Zo blijft jouw organisatie aantoonbaar compliant, voorkom je risico’s en doorloop je audits moeiteloos.
